(Emil Erwin Hasbach)
1876-1970; niemiecki ziemianin (m.in. majątek Waliły koło Białegostoku); przewodniczący Rady Niemców w Polsce; major huzarów, w czasie I wojny światowej służył w armii niemieckiej; 1903–1921 dzierżawca domeny Zamek Bierzgłowski pod Toruniem; od 1922 dzierżawca majątku Hermanowo-Freda (obecnie część Starogardu Gdańskiego), hodował bydło i konie; w 1923 mąż zaufania Rządu RP przy wypłacie odszkodowań dla wysiedlonych z Wielkopolski kolonistów niemieckich; uczestniczył w pozyskiwaniu tajnych subwencji rządu niemieckiego dla mniejszości niemieckiej w Polsce; działacz organizacji zrzeszających Niemców w Polsce; przyjmowany przez kolejnych kanclerzy Rzeszy: Heinricha Bruninga (1930) i Adolfa Hitlera (1933).
Działalność parlamentarna
Poseł w latach 1920–1922.
Senator w latach 1922–1927; 1928–1930; 1935–1938 (powołany przez prezydenta RP); 1938–1939 (powołany przez prezydenta RP).
Losy wojenne, okoliczności śmierci
Internowany 1.09.1939 przez polską policję i wywieziony do Równego, około 17.09.1939 (po wkroczeniu Armii Czerwonej) przedostał się wraz polskimi policjantami na tereny okupowane przez Niemców, powrócił do majątku Hermanowo; w listopadzie 1939 odznaczony przez Adolfa Hitlera Złotą Odznaką Honorową NSDAP; w kwietniu 1940 wstąpił do NSDAP; podczas okupacji niemieckiej nikt z pracowników jego majątku nie był aresztowany; prawdopodobnie ukrywał osoby poszukiwane przez gestapo; na początku 1945 w obliczu zbliżającego się frontu wyjechał do Niemiec.
Osiadł w Meklenburgii, prowadził gospodarstwo rolne; w 1947 mieszkał w Berlinie; od 1948 w Ravensburgu (Badenia-Wirtembergia), 1948–1956 przewodniczący organizacji ziomkowskiej Prusy Zachodnie w Badenii- Wirtembergii.
Zmarł 26.01.1970 w Weingarten (RFN); pochowany na cmentarzu w Ravensburgu.
akt zgonu z USC Weingarten (RFN); Mads Ole Balling, Von Reval bis Bukarest, Kopenhagen 1991, s. 217–218; Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1994, s. 514; Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny, t. II, Warszawa 2000, s. 208–210; Janusz Fałowski, Parlamentarzyści mniejszości niemieckiej w Drugiej Rzeczypospolitej, Częstochowa 2000, s. 26–27 i in.; Sławomir Cenckiewicz, Tadeusz Katelbach 1897–1977. Biografia polityczna, Warszawa 2005, po s. 668; Elżbieta Kozłowska-Świątkowska, Józef Maroszek, Hasbachowie. Z rodzinnego sztambucha, Białystok 2011; Jarosław Maciej Zawadzki, Senatorowie losy wojenne i powojenne, Warszawa 2013, s.11, 277, 399-400; informacje z 2009 Urzędu Gminy Gródek i Muzeum Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim; informacje krewnej Anne Elisabeth Snethlage z Aachen z 2011.
![Senator Erwin Hasbach ["Sejm i Senat 1938–1943; V kadencja", Warszawa 1939, s. 416]](https://senat.edu.pl/wp-content/uploads/2026/06/ErwinHasbach.png)
Aktualności
Nowa publikacja edukacyjna dla najmłodszych
Kancelaria Senatu może się pochwalić niedawno wydaną książką, skierowaną do dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Jej tytuł brzmi „Trudne słowa, prosta sprawa, czyli o Senacie prawie wszystko” i wiele tłumaczy. W środku znajduje się napisana wierszem przez Tomasza Nowaka opowieść o szkolnej wycieczce do budynku przy ul. Wiejskiej w Warszawie, w którym mieści się Izba wyższa polskiego parlamentu. Podczas zwiedzania w towarzystwie pana senatora, taty jednej z dziewczynek, dzieci nie tylko miło spędzają czas, ale poznają też znaczenie terminów takich jak: Senat, Sejm, konstytucja, a nawet legislacja, i dowiadują się, jak tworzone jest prawo.
O senackim wydawnictwie w „Małych Charakterach”
W najnowszym numerze czasopisma psychologicznego „Małe Charaktery”, skierowanego do dzieci w wieku 5–11 lat, dostępne są fragmenty wydanej przez Kancelarię Senatu książeczki dla dzieci pt. „Sowa Zofia przy herbacie opowiada o Senacie”. Magazyn, który świętuje właśnie 5-lecie działalności, rozwija kompetencje swoich małych czytelników i wspiera ich rodziców, którzy na co dzień podejmują trud wychowawczy. Czyni to zawsze w bardzo atrakcyjnej – miłej zarówno dla oka, jak i ucha – formie.
Polonia Camp 2026 – podsumowanie
Druga edycja Światowego Spotkania Młodej Polonii Polonia_Camp 2026 odbyła się w Warszawie w dniach 23–26 lipca. Uczestniczyło w niej ponad 1500 młodych Polaków z 50 krajów. Celem wydarzenia jest integracja, aktywizacja i promocja młodego pokolenia Polonii mieszkającej poza granicami kraju. Ideą towarzyszącą temu spotkaniu jest budowanie globalnej wspólnoty, opartej na polskiej tożsamości, kulturze i wspólnym dziedzictwie – w duchu współpracy, rozwoju i inspiracji.
Kalendarium dziejów
Historia Senatu sięga średniowiecznej Rady Królewskiej i odzwierciedla przemiany ustrojowe państwa polskiego na przestrzeni wieków. Od organu doradczego monarchy, przez jeden z trzech stanów sejmujących, aż po współczesną izbę parlamentu – Senat wielokrotnie zmieniał swoją rolę, kompetencje i znaczenie.
Przeglądaj oś czasu