1893-1968; dyplomata; od 1909 aktywny w organizacjach niepodległościowych; legionista, 1915–1918 adiutant Komendy Naczelnej POW; 1917 sekretarz Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu; 1917–1918 więziony przez Niemców w warszawskiej Cytadeli, Szczypiornie, Havelbergu i Modlinie; 1918 członek delegacji na Konferencję Pokojową w Paryżu; od 1919 pracował w dyplomacji, m.in. poseł RP w Iraku z siedzibą w Teheranie (do 1938).
Działalność parlamentarna
Senator w latach 1938–1939.
Losy wojenne, okoliczności śmierci
Po wybuchu wojny poprzez Rumunię wyjechał z Polski; 3.10.1939 przybył do Francji; w 1940 odmówiono mu ewakuacji do Wielkiej Brytanii; zaangażowany w obronę Polaków wobec reżimu Vichy, uzyskał amnestię i pomoc w ucieczce rodaków do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie; działał w ruchu oporu na terenie Francji; aresztowany przez gestapo i osadzony na Pawiaku (3.02.1942), skazany na śmierć, po interwencji ambasady tureckiej zwolniony w czerwcu 1944.
Po wojnie kilkakrotnie składał oferty pracy w dyplomacji na rzecz PRL, ale otrzymywał odpowiedzi odmowne; pozostał na emigracji, mieszkał we Francji; w tym czasie przekazał do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie jeden z najcenniejszych eksponatów kolekcji starożytnej – złotą plakietę z głową byka z Luristanu; w 1966 na stałe osiadł w Polsce, mieszkał w Warszawie.
Zmarł 25.01.1968 w Warszawie; pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Aleja Zasłużonych, kw. 164-VI-1).
akt zgonu z USC Warszawa; Regina Domańska, Pawiak, więzienie gestapo. Kronika 1939–1944, Warszawa 1978, s. 197; Zdzisław Janota Bzowski, Dzieje rodziny Hemplów, Warszawa 1987, s. 124–127; Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1994, s. 97; Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny, t. II, Warszawa 2000, s. 221–222; t. III, s. 432; Wiktor Krzysztof Cygan, Oficerowie Legionów Polskich 1914–1917. Słownik biograficzny, t. II, Warszawa 2006, s. 107–108; Jarosław Maciej Zawadzki, Senatorowie losy wojenne i powojenne, Warszawa 2013, s.15, 380-381; informacje krewnej Teresy Meks z Kielc z 1997.
![Senator Stanisław Hempel [własność rodziny].](https://senat.edu.pl/wp-content/uploads/2026/06/StanisawHempel.png)
Aktualności
Nowa publikacja edukacyjna dla najmłodszych
Kancelaria Senatu może się pochwalić niedawno wydaną książką, skierowaną do dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Jej tytuł brzmi „Trudne słowa, prosta sprawa, czyli o Senacie prawie wszystko” i wiele tłumaczy. W środku znajduje się napisana wierszem przez Tomasza Nowaka opowieść o szkolnej wycieczce do budynku przy ul. Wiejskiej w Warszawie, w którym mieści się Izba wyższa polskiego parlamentu. Podczas zwiedzania w towarzystwie pana senatora, taty jednej z dziewczynek, dzieci nie tylko miło spędzają czas, ale poznają też znaczenie terminów takich jak: Senat, Sejm, konstytucja, a nawet legislacja, i dowiadują się, jak tworzone jest prawo.
O senackim wydawnictwie w „Małych Charakterach”
W najnowszym numerze czasopisma psychologicznego „Małe Charaktery”, skierowanego do dzieci w wieku 5–11 lat, dostępne są fragmenty wydanej przez Kancelarię Senatu książeczki dla dzieci pt. „Sowa Zofia przy herbacie opowiada o Senacie”. Magazyn, który świętuje właśnie 5-lecie działalności, rozwija kompetencje swoich małych czytelników i wspiera ich rodziców, którzy na co dzień podejmują trud wychowawczy. Czyni to zawsze w bardzo atrakcyjnej – miłej zarówno dla oka, jak i ucha – formie.
Polonia Camp 2026 – podsumowanie
Druga edycja Światowego Spotkania Młodej Polonii Polonia_Camp 2026 odbyła się w Warszawie w dniach 23–26 lipca. Uczestniczyło w niej ponad 1500 młodych Polaków z 50 krajów. Celem wydarzenia jest integracja, aktywizacja i promocja młodego pokolenia Polonii mieszkającej poza granicami kraju. Ideą towarzyszącą temu spotkaniu jest budowanie globalnej wspólnoty, opartej na polskiej tożsamości, kulturze i wspólnym dziedzictwie – w duchu współpracy, rozwoju i inspiracji.
Kalendarium dziejów
Historia Senatu sięga średniowiecznej Rady Królewskiej i odzwierciedla przemiany ustrojowe państwa polskiego na przestrzeni wieków. Od organu doradczego monarchy, przez jeden z trzech stanów sejmujących, aż po współczesną izbę parlamentu – Senat wielokrotnie zmieniał swoją rolę, kompetencje i znaczenie.
Przeglądaj oś czasu