Historia kompleksu parlamentarnego

Rezydencja Tivoli powstała dla Józefy Bodachowskiej. Nieruchomość leżąca przy ulicy Wiejskiej była bardzo obszerna, dochodziła do skarpy wiślanej i dalej do okolic dzisiejszej ulicy Rozbrat na Powiślu. Dom, zapewne o charakterze podmiejskiej willi, powstał około 1785 roku w głębi posesji. Od ulicy Wiejskiej prowadziła do niego prosta aleja. Wjazd pokrywał się niemal dokładnie ze znajdującym się tu obecnie przy Dziale Przepustek Straży Marszałkowskiej szlabanem. Możliwe, że pałac zaprojektował, tak jak i okalający go park, Szymon Bogumił Zug, pracujący dla księcia Kazimierza Poniatowskiego.

Na mocy ustawy z dnia 20 maja 1862 roku o wychowaniu publicznym w Królestwie Polskim połączono Instytut Aleksandryjski z Puław z Instytutem Maryjskim w Warszawie (znajdującym się przy ulicy Miodowej). W ten sposób powołano Aleksandryjsko-Maryjski Instytut Wychowania Panien – rosyjską szkołę i internat dla dziewcząt, której siedzibą stał się gmach dawnego Instytutu Szlacheckiego.

Do naszych czasów z całego okazałego kompleksu zachował się tylko jeden budynek. Szkoła, tak jak większość rosyjskich instytucji w 1915 roku, została ewakuowana w głąb Rosji wraz z personelem i dokumentami. W opuszczonym gmachu zorganizowano zaś niemiecki wojskowy szpital zakaźny.

Od 1922 roku w gmachu przy ulicy Wiejskiej pracowały dwie izby parlamentu, wybrane na mocy konstytucji marcowej. Obradowały na zmianę w dawnej jadalni szkoły średniej. Zmieniło się to w 1928 roku, gdy oddano do użytku budowaną w latach 1925–1928 półrotundę, mieszczącą także obecnie salę posiedzeń plenarnych Sejmu RP.

Półokrągła sala posiedzeń Sejmu i Stary Dom Poselski zostały zaprojektowane przez Kazimierza Skórewicza i dobudowane od południa do gmachu dawnego Instytutu. Jednocześnie zdecydowano o przeprowadzeniu remontu dotychczasowej sali posiedzeń, zbyt obszernej dla Senatu. Zmniejszono ją i dano jej okazalszy wystrój. Pozostałą część pomieszczenia podzielono na dwie kondygnacje, na których powstały pokoje dla klubów i komisji. W tak zmodernizowanych salach Senat pracował do 1939 roku.

Sejm i Senat zebrały się po raz ostatni 2 września 1939 roku. W połowie miesiąca budynki parlamentu zostały zbombardowane przez niemieckie lotnictwo. Operacja była niezwykle precyzyjna. Zniszczeniu uległy obie sale posiedzeń. Przetrwały Stary Dom Poselski i tzw. pałacyk, najstarszy budynek w kompleksie parlamentarnym, stojący do dziś, w którym w okresie XX-lecia międzywojennego mieściło się Biuro Senatu (odpowiednik współczesnej Kancelarii Senatu).

W czasie niemieckiej okupacji na terenie parlamentu (przede wszystkim w Starym Domu Poselskim) stacjonowały oddziały Schutzpolizei (Policji Prewencyjnej). Podczas powstania warszawskiego obszar ten stał się jednym z głównych punktów niemieckiego oporu w Śródmieściu Południowym i do zakończenia walk pozostawał pod kontrolą okupanta.

W latach 1946–1947 odbudowano salę posiedzeń Sejmu projektu Kazimierza Skórewicza. Natomiast zniszczone gmachy dawnego Aleksandyjsko-Maryjskiego Instytutu Wychowania Panien, poza ocalałym tzw. pałacykiem (bud. G), zostały rozebrane.

Zburzone podczas wojny budynki miał zastąpić kompleks reprezentacyjnych gmachów dla Sejmu i Rady Państwa, zaprojektowany przez Bohdana Pniewskiego. Koncepcja ta nie została w pełni zrealizowana. Zamiast sześciu budynków wzniesiono jedynie cztery. Powstały one w latach 1949–1952. Realizacji nie doczekała się również koncepcja stworzenia po północnej stronie kompleksu ogrodów tarasowych, ciągnących się aż do ulicy Książęcej.

Najbardziej reprezentacyjną elewacją kompleksu parlamentarnego pozostaje widoczna od strony Wisły i zatopiona w zieleni parkowej elewacja wschodnia budynku A z dwubiegowymi schodami i dużym tarasem.

Izba wyższa polskiego parlamentu, jak zwykło się nazywać Senat, została zlikwidowana przez władzę komunistyczną w 1946 roku. Odrodziła się dopiero w 1989 roku dzięki porozumieniom Okrągłego Stołu i wyborom z 4 czerwca 1989 roku. Na siedzibę Senatu przeznaczono wówczas dwa budynki, wysunięte najbardziej na wschód w kompleksie parlamentarnym (A i B). Izba wyższa mieści się w nich do dziś.

W 1989 roku oddano do użytku Nowy Dom Poselski, natomiast dawne pokoje hotelowe w Starym Domu Poselskim przekształcono w biura Kancelarii Sejmu.

Z interaktywnym planem kompleksu parlamentarnego można zapoznać się na podstronie ARCHITEKTURA I SZTUKA.

Zespół historycznej zabudowy parlamentu wraz z okalającym go terenem został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych w 2003 roku.

W kolejnych latach w kompleksie przy ulicy Wiejskiej powstały nowe budynki. Oddano do użytku Wydział Podawczy przy Alei Na Skarpie (2010), dwa przejścia podziemne, budynek S, przylegający do Nowego Domu Poselskiego i mieszczący m.in. Wszechnicę Sejmową (2015), i Budynek Komisji Sejmowych (2018). Obecnie dobiega końca budowa obiektu, służącego kontroli biochemicznej przesyłek adresowanych do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.