Wybory do Senatu odbywają się co cztery lata, równocześnie z wyborami do Sejmu. Zasady ich przeprowadzania określają Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej oraz Kodeks wyborczy.
Senat jest izbą wyższą parlamentu i składa się ze 100 senatorów, wybieranych w wyborach powszechnych, bezpośrednich i tajnych. Kadencja Senatu trwa cztery lata i jest wspólna z kadencją Sejmu. Nie można być równocześnie posłem i senatorem.
Kto może głosować i kandydować?
- Głosować może obywatel Polski, który posiada czynne prawo wyborcze, czyli ma w dniu wyborów co najmniej 18 lat, nie jest pozbawiony praw publicznych ani praw wyborczych, ani nie jest ubezwłasnowolniony.
- Kandydować na senatora może obywatel Polski, który posiada bierne prawo wyborcze, czyli ma w dniu wyborów co najmniej 30 lat, posiada czynne prawo wyborcze, nie został skazany prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe oraz wobec którego nie wydano prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego utratę prawa wybieralności.
Według jakich zasad przeprowadza się wybory?
Wybory do Senatu są:
- powszechne – może w nich wziąć udział każdy obywatel posiadający czynne prawo wyborcze (wyborca);
- bezpośrednie – wyborca głosuje samodzielnie, bez pośredników, chyba że głos oddawany jest przez pełnomocnika;
- tajne – wyborca głosuje anonimowo; nikt inny nie ma prawa poznać głosu wyborcy.
Jak się wybiera senatorów?
Senatorowie są wybierani w 100 jednomandatowych okręgach, na które jest podzielony obszar Polski.
- Komitet wyborczy może zgłosić tylko jednego kandydata na senatora w danym okręgu.
- Wyborca zaznacza na karcie do głosowania tylko jedno nazwisko kandydata (oddaje się głos na jednego kandydata).
- Mandat senatora uzyskuje kandydat, który otrzymał w danym okręgu największą liczbę głosów (zasada większości).
Warto wiedzieć
O terminie wyborów parlamentarnych decyduje Prezydent. W tym celu wydaje postanowienie w sprawie zarządzenia wyborów. Postanowienie wydawane jest nie później niż na 90 dni przed końcem bieżącej kadencji Sejmu i Senatu. Wybory zarządza się na dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu 30 dni przed końcem bieżącej kadencji Sejmu i Senatu.
W postanowieniu w sprawie zarządzenia wyborów Prezydent określa także kalendarz wyborczy. Kalendarzem wyborczym jest harmonogram dokonywania określonych czynności wyborczych. W kalendarzu wskazuje się dni, w których upływają terminy wykonania poszczególnych czynności wyborczych.
Czynnościami wyborczymi są między innymi:
- powołanie okręgowych i obwodowych komisji wyborczych;
- zgłaszanie kandydatów na senatorów;
- podanie przez okręgowe komisje wyborcze do publicznej wiadomości (w formie obwieszczenia), informacji o zarejestrowanych kandydatach na senatorów;
- zakończenie kampanii wyborczej;
- głosowanie.
Postanowienie w sprawie zarządzenia wyborów podaje się do publicznej wiadomości, ogłaszając je w „Dzienniku Ustaw”.
- Kandydatów na senatorów zgłaszają komitety wyborcze. Komitety wyborcze mogą być tworzone przez partie polityczne i koalicje partii politycznych oraz przez wyborców.
- Zgłoszenie kandydata na senatora powinno być poparte podpisami co najmniej 2000 wyborców. Wyborca może udzielić poparcia więcej niż jednemu kandydatowi na senatora.
- Można kandydować na senatora tylko w jednym okręgu wyborczym. Kandydat na senatora nie może być równocześnie kandydatem na posła.
Ważność wyborów do Senatu stwierdza Sąd Najwyższy.
Sąd Najwyższy rozpatruje również ewentualne protesty wyborcze przeciwko ważności wyborów.
Protest przeciwko ważności wyborów w okręgu wyborczym lub przeciwko wyborowi senatora może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania na obszarze danego okręgu wyborczego.
Senatorami nie mogą być między innymi:
- posłowie do Parlamentu Europejskiego,
- Prezydent;
- osoby piastujące ważne stanowiska albo funkcje państwowe: prezes Narodowego Banku Polskiego, prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich ani Rzecznik Praw Dziecka, ani ich zastępcy, prezes Instytutu Pamięci Narodowej, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, ambasador, członek Rady Polityki Pieniężnej, członek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;
- osoby zatrudnione w kancelariach: Sejmu, Senatu, Prezydenta, lub w administracji rządowej (z wyjątkiem członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej – wiceministrów);
- radni, prezydenci miast, wójtowie, burmistrzowie, sędziowie, prokuratorzy, urzędnicy służby cywilnej, żołnierze czynnej służby wojskowej, policjanci, funkcjonariusze służb ochrony państwa.
Kandydat na senatora, urodzony przed 1 sierpnia 1972 r., ma obowiązek złożyć oświadczenie dotyczące pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. (oświadczenie lustracyjne). Złożenie oświadczenia niezgodnego z prawdą powoduje wygaśnięcie mandatu senatora.
W przypadku wygaśnięcia mandatu senatora odbywają się wybory uzupełniające. Nie przeprowadza się ich, jeśli do zakończenia kadencji zostało mniej niż dziewięć miesięcy.
Wybory do Senatu – punkt po punkcie
-
Okręgi wyborcze
Obszar Polski jest podzielony na 100 jednomandatowych okręgów wyborczych do Senatu.
-
Kandydaci
Zgłaszani są przez partie polityczne lub startują jako kandydaci niezależni.
-
Wybory
Są powszechne. Może w nich wziąć udział każdy obywatel Polski posiadający czynne prawo wyborcze. Głosowanie jest bezpośrednie i tajne.
-
System większościowy
Senatorem zostaje kandydat, który otrzymał największą liczbę głosów w danym okręgu wyborczym.
-
Mandat
Senator obejmuje mandat po złożeniu ślubowania. Mandat senatora wygasa – co do zasady – wraz z końcem kadencji parlamentu.