Organy Senatu RP

Organami Senatu RP są:

  • Marszałek Senatu

    Jedyny konstytucyjny organ Izby wyższej i trzecia osoba w państwie.

  • Prezydium Senatu

    Tworzą je marszałek Senatu i wicemarszałkowie.

  • Konwent Seniorów

    Opiniuje sprawy związane m.in. z organizacją prac Senatu.

  • Komisje senackie

    To w komisjach toczą się podstawowe prace Izby wyższej parlamentu.

Marszałek Senatu

Marszałek Senatu jest jedynym konstytucyjnym organem Izby wyższej. Jest także trzecią –
po prezydencie RP i marszałku Sejmu – osobą w państwie. W szczególnych okolicznościach może pełnić funkcję głowy państwa.

Senatorowie wybierają marszałka spośród swojego grona na pierwszym posiedzeniu bezwzględną większością głosów. Kandydatów zgłasza grupa co najmniej 10 członków Izby wyższej. Wybór przeprowadza marszałek senior, powoływany przez prezydenta RP spośród najstarszych wiekiem senatorów.

Wybrane kompetencje marszałka Senatu

  • Udziela pomocy senatorom w wykonywaniu mandatu.
  • Czuwa nad wykonywaniem wobec Senatu konstytucyjnych i ustawowych obowiązków przez organy publiczne oraz inne zobligowane do tego podmioty.
  • Opiniuje decyzję prezydenta RP w sprawie skrócenia kadencji Sejmu.
  • Jest zastępcą przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego.
  • Może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie zgodności ustawy z konstytucją.
  • Prowadzi sprawy z zakresu stosunków z Sejmem oraz parlamentami innych krajów.
  • Nadaje bieg sprawom przedkładanym Senatowi.
  • Przejmuje obowiązki prezydenta RP, jeżeli nie może ich wykonywać marszałek Sejmu, tymczasowo do tego powołany.
  • Kieruje ustawy do rozpatrzenia przez właściwe komisje.
  • Dokonuje wykładni regulaminu Senatu oraz decyduje o sposobie jego stosowania w toku obrad.
  • Ustala plan pracy Senatu, zwołuje posiedzenia oraz ustala projekt porządku obrad, przewodniczy obradom i czuwa nad ich przebiegiem.

Choć podczas głosowania nad uchwałami i ustawami głos marszałka ma taką samą wagę jak każdego spośród 99 innych senatorów, jego dodatkowe kompetencje sprawiają, że bywa nazywany primus inter pares – pierwszy spośród równych.

Marszałkowie Senatu III RP

Prezydium Senatu

  • Czuwa nad wykonywaniem obowiązków przez senatorów.
  • Zleca komisjom rozpatrzenie spraw w określonym zakresie.
  • Opiniuje sprawy wniesione przez marszałka.
  • Określa zasady zlecania zadań publicznych w zakresie opieki nad Polonią i Polakami za granicą, rozpatruje oferty tych zadań i zleca ich realizację po zasięgnięciu opinii Komisji Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą.
  • Wyraża zgodę na odbycie posiedzenia wyjazdowego komisji.
  • Dokonuje wykładni Regulaminu Senatu po zasięgnięciu opinii Komisji Regulaminowej, Etyki i Spraw Senatorskich.
  • Określa zasady doradztwa naukowego, powoływania doradców oraz korzystania z opinii i ekspertyz.

Prezydium Senatu tworzą marszałek i wicemarszałkowie.

Konwent Seniorów

  • Opiniuje projekt porządku obrad Senatu.
  • Opiniuje plan pracy oraz terminy posiedzeń Senatu.
  • Wskazuje potrzebne inicjatywy ustawodawcze.
  • Rozpatruje i przedstawia wnioski dotyczące sposobu prowadzenia dyskusji lub obrad Senatu.
  • Opiniuje projekty uchwał w sprawie powołania i odwołania przewodniczącego komisji.
  • Rozpatruje inne sprawy przedstawione przez marszałka Senatu, Prezydium Senatu lub przedstawicieli klubów i porozumień.

Konwent Seniorów tworzą marszałek, wicemarszałkowie i senatorowie – przedstawiciele klubów senackich. Kluby i koła senackie mogą porozumieć się między sobą i wydelegować wspólnego przedstawiciela do Konwentu Seniorów. Zasiadają w nim także przedstawiciele klubów parlamentarnych, w których jest co najmniej siedmiu senatorów.

Komisje senackie

Podstawowe prace Senatu toczą się w komisjach. Do nich kierowane są ustawy uchwalone przez Sejm. Komisje rozpatrują także projekty ustaw, które powstały z inicjatywy senatorów.

Posiedzenie wyjazdowe komisji senackiej podczas wizyty studyjnej w Słońsku
Wizyta studyjna Komisji Klimatu i Środowiska w Słońsku 18 czerwca 2026 r., fot. Ł. Kamiński

W ramach komisji mogą być powoływane podkomisje, zajmujące się określoną problematyką, np. Podkomisja ds. Polityki Regionalnej. Zdarza się również, że powstają komisje nadzwyczajne, np. Komisja Nadzwyczajna ds. Klimatu.

Senatorowie mają obowiązek być członkami jednej komisji stałej. Jednocześnie nie mogą pracować w więcej niż dwóch komisjach. Jeśli się na to zdecydują, nie mają w nich prawa do głosowania. Obowiązek członkostwa w komisjach nie dotyczy marszałka i wicemarszałków Senatu.

W skład komisji wchodzi zazwyczaj od kilku do kilkunastu senatorów. Za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności na posiedzeniu potrąca się 1/30 uposażenia i diety parlamentarnej. Za organizację pracy komisji i ich działalność są odpowiedzialni przewodniczący, wybierani i odwoływani przez Senat. Zastępców przewodniczących wybierają członkowie komisji.

Komisje mogą obradować wspólnie. Posiedzenie prowadzi wówczas przewodniczący jednej z nich.

Działalność komisji

Działalność komisji polega przede wszystkim na:

  • rozpatrywaniu ustaw,
  • przygotowywaniu sprawozdań, zawierających projekty uchwał Senatu w sprawie ustaw.

Komisja może zaproponować Izbie:

  • przyjęcie ustawy bez poprawek,
  • wprowadzenie do ustawy zmian,
  • odrzucenie ustawy.

Decyzje komisji, dotyczące zaopiniowania ustawy, zapadają większością głosów w obecności co najmniej 1/3 jej członków. Sprawozdanie podczas posiedzenia plenarnego Senatu przedstawia senator wybrany przez komisję.

W pracach nad ustawami komisje mogą korzystać z opinii:

  • Biura Legislacyjnego Kancelarii Senatu,
  • ekspertów,
  • organizacji zainteresowanych daną tematyką.

Szczególny tryb stosuje się przy uchwalaniu ustawy budżetowej. Nad kolejnymi jej częściami pracują właściwe przedmiotowo komisje. Swoje opinie przekazują Komisji Budżetu i Finansów Publicznych, która na ich podstawie przygotowuje sprawozdanie wraz z projektem uchwały Senatu w sprawie ustawy budżetowej. Komisja budżetu może zaproponować przyjęcie ustawy bez poprawek lub ich wprowadzenie.

Dodatkowe informacje o komisjach senackich

  • Mogą przygotowywać własne projekty ustaw. Prawo inicjatywy legislacyjnej ma także grupa 10 senatorów. Nad projektami pracują następnie odpowiednie komisje i Komisja Ustawodawcza. Ostateczną decyzję w sprawie skierowania danego projektu do Sejmu podejmuje cała Izba.
  • Oprócz działalności legislacyjnej odbywają posiedzenia tematyczne lub seminaryjne, poświęcone problematyce związanej z przedmiotem ich działalności. W sprawach, które komisje uznają za ważne, zajmują stanowiska kierowane do odpowiednich organów czy instytucji.
  • Obrady komisji są jawne, poza szczególnymi przypadkami, w których senatorowie spotykają się na posiedzeniu zamkniętym.
  • Na ogół komisje obradują w budynku Senatu RP, zdarzają się jednak także posiedzenia wyjazdowe.
  • W obradach komisji mają prawo uczestniczyć m.in.: posłowie, przedstawiciele Rady Ministrów i organów administracji rządowej, posłowie do Parlamentu Europejskiego, podmioty wykonujące zawodową działalność lobbingową, a także eksperci, reprezentanci środowisk i organizacji zainteresowanych przedmiotem prac komisji.
  • Z przebiegu posiedzeń komisji sporządza się protokoły i zapisy stenograficzne. Są one dostępne na: www.senat.gov.pl.