O pracy senatorów

Bardzo ważnym uprawnieniem senatora, mającym gwarantować jego ochronę i niezależność w sprawowaniu mandatu, jest immunitet. Oznacza to, że senator nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za działania podejmowane w związku z wykonywaniem mandatu. Za taką działalność odpowiada wyłącznie przed Senatem.

Ochrona ta obowiązuje zarówno w trakcie kadencji, jak i po jej zakończeniu. Jeżeli jednak doszłoby do naruszenia praw innych osób, Izba może wyrazić zgodę na pociągnięcie senatora do odpowiedzialności.

Senatora chroni także immunitet w sprawach karnych. Nie wolno pociągnąć go do odpowiedzialności karnej bez zgody Senatu, chyba że sam wyrazi na to zgodę. Jeżeli przed wyborami przeciwko osobie, która kandyduje do Senatu, toczyło się postępowanie karne, po dniu wyboru na senatora może ono zostać zawieszone, jeśli Senat wystąpi z takim wnioskiem.

Immunitet nie oznacza uniknięcia odpowiedzialności przed sądem. W sprawach, które nie mogą być prowadzone ze względu na immunitet parlamentarny, nie biegnie przedawnienie. Senatora nie wolno również aresztować ani zatrzymać bez zgody Senatu, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa, jeśli jest to niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania.

Ustrój Polski opiera się na zasadzie rozdziału i wzajemnego kontrolowania się trzech władz: ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Jednocześnie dąży się do tego, aby funkcji parlamentarzysty nie łączyć z zajęciami, które mogłyby negatywnie wpływać na niezależność senatora.

Mandatu senatorskiego nie można łączyć między innymi z urzędem prezydenta, mandatem posła i deputowanego Parlamentu Europejskiego, funkcją prezesa NBP, NIK, IPN, rzecznika praw obywatelskich i rzecznika praw dziecka, funkcją ambasadora, członkostwem w Radzie Polityki Pieniężnej, KRRiT, Radzie IPN, mandatem radnego i członkostwem we władzach samorządowych.

Mandatu nie można łączyć także z zatrudnieniem w administracji rządowej, z wyjątkiem członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu, w administracji samorządowej, kancelariach Prezydenta, Sejmu i Senatu, NIK, biurach wybranych organów państwowych, służbie cywilnej oraz administracjach sądów i prokuratury.

Nie można również łączyć mandatu z funkcją sędziego, prokuratora, urzędnika służby cywilnej ani z pełnieniem czynnej służby wojskowej, służby w policji lub organach ochrony państwa. Aby zostać senatorem, należy zrezygnować z takich funkcji i stanowisk w ciągu 14 dni od ogłoszenia wyników wyborów. Brak rezygnacji powoduje wygaśnięcie mandatu. Z kolei z dniem powołania na te funkcje lub stanowiska mandat senatora wygasa.

Senator jest osobą publiczną uczestniczącą w sprawowaniu władzy ustawodawczej, dlatego obowiązują go szczególne ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej. Nie wolno mu prowadzić działalności związanej z osiąganiem korzyści z majątku Skarbu Państwa lub majątku samorządu terytorialnego.

Senator nie może być członkiem organów firm, w których udziały ma Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Nie wolno mu również prowadzić działalności wykorzystującej mienie Skarbu Państwa albo mienie komunalne, zarządzać taką działalnością, reprezentować takiej firmy ani posiadać więcej niż 10% udziałów albo akcji w spółkach z udziałem Skarbu Państwa lub komunalnej osoby prawnej. Naruszenie zakazu może skutkować postawieniem przed Trybunałem Stanu i pozbawieniem mandatu.

Senator musi powiadomić marszałka Senatu o wszelkich dodatkowych zajęciach, które podejmuje. Obowiązek ten nie dotyczy jedynie zajęć podlegających prawu autorskiemu, takich jak pisanie książek lub artykułów. W dodatkowych zajęciach oraz w ewentualnej działalności gospodarczej senator nie może powoływać się na sprawowany mandat ani oczekiwać z tego tytułu specjalnych przywilejów.

Nie wolno mu podejmować zajęć narażających go na utratę zaufania wyborców ani przyjmować darowizn, które naruszałyby to zaufanie.

Na początku i na końcu kadencji oraz na początku każdego roku kalendarzowego senatorowie składają oświadczenia majątkowe. Zawierają one informacje o majątku senatora oraz majątku posiadanym wspólnie z małżonkiem.

W oświadczeniu trzeba wykazać między innymi posiadane nieruchomości, udziały i akcje spółek, zasoby pieniężne oraz zobowiązania przekraczające określoną kwotę. Informacje są analizowane przez Komisję Regulaminową, Etyki i Spraw Senatorskich oraz właściwy urząd skarbowy, a wyniki analizy przedstawiane są Prezydium Senatu.

Począwszy od V kadencji Senatu, dane zawarte w oświadczeniach majątkowych są jawne, z wyjątkiem informacji o adresie zamieszkania senatora i miejscu położenia nieruchomości, i udostępniane w Internecie.

Marszałek Senatu prowadzi rejestr korzyści. Każdy senator musi wpisywać do niego korzyści uzyskane przez siebie lub małżonka, na przykład zajmowane stanowiska, zajęcia związane z pobieraniem wynagrodzenia, darowizny oraz wyjazdy krajowe i zagraniczne, za które senator nie płacił samodzielnie. Rejestr jest jawny, a marszałek Senatu podaje dane w nim zawarte do powszechnej wiadomości.

Jeżeli senator nie przestrzega ograniczeń w prowadzeniu działalności zarobkowej lub nie wykonuje ciążących na nim obowiązków, naraża się na odpowiedzialność regulaminową i inne sankcje przewidziane przez prawo.

Niezłożenie oświadczenia majątkowego w wymaganym terminie powoduje utratę świadczenia pieniężnego do czasu złożenia oświadczenia, a zatajenie informacji lub podanie nieprawdziwych danych może skutkować odpowiedzialnością karną.

Prawo zobowiązuje pracodawców do udzielenia, na wniosek osoby, która uzyskała mandat, bezpłatnego urlopu na czas sprawowania mandatu i na trzy miesiące po jego wygaśnięciu. Po zakończeniu urlopu pracodawca musi przyjąć byłego senatora do pracy.

Urlop na czas wykonywania mandatu jest przywilejem senatora, ale senator nie musi z niego korzystać, z wyjątkiem osób objętych zasadą niepołączalności mandatu. Jeżeli senator nie korzysta z urlopu bezpłatnego, pracodawca musi zwalniać go od pracy na czas wykonywania obowiązków parlamentarnych, na przykład na posiedzenia Senatu lub komisji senackich.

Jeżeli w trakcie kadencji senator korzysta z urlopu bezpłatnego w dotychczasowym miejscu pracy, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie przysługuje mu prawo do emerytury lub renty, co miesiąc otrzymuje uposażenie senatorskie. Jego wysokość jest równa 80% wynagrodzeniu podsekretarza stanu.

Za pełnienie funkcji przewodniczącego lub zastępcy przewodniczącego komisji senackiej przysługuje dodatek w wysokości odpowiednio 20% i 15% uposażenia. Za przewodniczenie stałej podkomisji senackiej, pełnienie funkcji sekretarza Senatu i członka komisji: – Ustawodawczej, – Petycji, – Budżetu i Finansów Publicznych, – Praw Człowieka i Praworządności przysługuje dodatek w wysokości 10% uposażenia. Łączna wysokość dodatków przy pełnieniu kilku funkcji jednocześnie nie może przekroczyć 35% uposażenia.

Każdemu senatorowi, niezależnie od tego, czy jest senatorem zawodowym i otrzymuje uposażenie, czy nadal pracuje zarobkowo poza parlamentem, przysługuje dieta parlamentarna. Ma ona pokrywać koszty poniesione w związku ze sprawowaniem mandatu. Wysokość miesięcznej diety to 25% wynagrodzenia podsekretarza stanu.

Na zakończenie kadencji senator otrzymuje odprawę parlamentarną w wysokości trzech uposażeń. Jeżeli jednak zostanie wybrany na następną kadencję, odprawa mu nie przysługuje.

Senator wykonuje obowiązki nie tylko w parlamencie, lecz także w swoim okręgu wyborczym, w innych miejscach w kraju oraz za granicą. Wiąże się to z częstymi podróżami, przede wszystkim przyjazdami na posiedzenia Senatu i komisji senackich.

Senatorowi przysługują bezpłatne przejazdy komunikacją miejską, środkami transportu publicznego oraz przeloty samolotem na terenie kraju.

Senatorowie, którzy nie mieszkają na stałe w Warszawie, korzystają z pomocy Kancelarii Senatu w zakwaterowaniu w stolicy. Większość mieszka w Domu Poselskim, usytuowanym na terenie Kancelarii Sejmu. Niektórzy korzystają z innych hoteli albo z wynajętych mieszkań.

Koszty zakwaterowania senatorów w Warszawie pokrywa Kancelaria Senatu. Jeśli senator podróżuje w związku z wykonywaniem mandatu, Kancelaria Senatu zwraca koszt noclegów poza miejscem zamieszkania do wysokości rocznego limitu wydatków na ten cel.

Zadaniem Kancelarii Senatu jest pomoc senatorom w wykonywaniu obowiązków. Urzędnicy przygotowują potrzebne informacje, opracowują opinie na wskazane tematy, zlecają opinie ekspertom spoza kancelarii, udzielają porad prawnych oraz pomagają przygotowywać poprawki do ustaw albo projekty nowych aktów.

Senator otrzymuje nieodpłatnie druki związane z działalnością legislacyjną parlamentu: projekty ustaw, stanowiska komisji sejmowych, ustawy przyjęte przez Sejm, ekspertyzy, opinie i inne materiały pomocnicze.

Jeżeli senator prowadzi korespondencję związaną z wykonywaniem obowiązków, może korzystać ze specjalnych kopert z odpowiednim nadrukiem oraz papieru listowego zapewnianych przez Kancelarię Senatu. Przesyłka takich listów jest bezpłatna.