Jednym z elementów parteru gmachu Senatu jest mobilna makieta całego kompleksu parlamentarnego. Umożliwia ona zapoznanie się z rozmieszczeniem poszczególnych budynków na tym dość rozległym obszarze, przylegającym do ulicy Wiejskiej. Regularnie zatrzymują się tu senaccy przewodnicy, aby opowiedzieć zwiedzającym o historii tego terenu i wskazać przeznaczenie konkretnych gmachów.
Kompleks parlamentarny zajmuje około 6 hektarów w zbiegu ulic Wiejskiej i Górnośląskiej. Od wschodu teren jest ograniczony wiślaną skarpą. W tym miejscu zieleń dawnych ogrodów sejmowych płynnie przechodzi w Park im. Marszałka Edwarda Ryza-Śmigłego.
Od 1853 roku działała tu szkoła średnia z internatem. Pierwotnie był to Instytut Szlachecki dla młodzieży męskiej, a następnie Aleksandryjsko-Maryjski Instytut Wychowania Panien. Główny gmach zbudowano na planie litery „T”. W 1919 roku został on zaadaptowany na potrzeby Sejmu Ustawodawczego. Salę obrad urządzono w największej szkolnej sali, która niegdyś pełniła funkcję jadalni, a w dni świąteczne – auli. Z kompleksu poszkolnego do naszych czasów zachował się tylko jeden obiekt towarzyszący, tzw. pałacyk (bud. G) – mieszczący niegdyś m.in. szkolną izbę chorych. W XX-leciu międzywojennym były tu Biuro Senatu (odpowiednik współczesnej nam Kancelarii Senatu) i Gabinet Marszałka Senatu.
Przyjęta 17 marca 1921 roku konstytucja, zwana marcową, wprowadziła w Polsce system parlamentu dwuizbowego. Wybory do Sejmu i Senatu I kadencji przeprowadzono w listopadzie 1922 roku. Od tej pory posłowie i senatorowie obradowali w jednej sali na zmianę, ale była to sytuacja niekomfortowa. Narzekano też na słabą akustykę i widoczność (sala była wąska i długa, przez co posłowie zasiadali aż w 27 rzędach). Stąd też szybko podjęto decyzję o dobudowaniu do gmachu poszkolnego od strony południowej obszernej półrotundy z nową salą posiedzeń plenarnych na 444 miejsc i galerią dla publiczności (projekt Kazimierza Skórewicza). Oddano ją do użytku wiosną 1928 roku, a latem dotychczasową salę obrad (dawną szkolną jadalnię) gruntownie przebudowano. Mniejszą część przeznaczono na miejsce obrad Senatu (111 miejsc), a część większą przedzielono stropem na dwie kondygnacje. W tak uzyskanych pomieszczeniach ulokowano kluby parlamentarne i sale obrad komisji.
We wrześniu 1939 roku niemieckie lotnictwo przeprowadzało ogólne naloty na Warszawę, bombardując infrastrukturę i budynki, ale i planowo niszcząc domy ministrów i wyższych oficerów, m.in. na Żoliborzu, czy gmach Ministerstwa Spraw Wojskowych. W jednym z takich precyzyjnych nalotów zniszczono kompleks gmachów sejmowych. Ocalały jedynie tzw. pałacyk (bud. G), Dom Poselski (zwany obecnie Starym Domem Poselskim, bud. K) i kamienica przy ulicach Wiejskiej i Matejki. Sala posiedzeń Sejmu spaliła się, a konstrukcja dachu runęła do środka. Pozostały półkolista ściana zewnętrzna i kamienna kolumnada galerii dla publiczności. Salę odbudowano w latach 1946–1947. W tym też czasie podjęto decyzję o rozebraniu większości ruin z jej otoczenia. Zadanie zaprojektowania nowego kompleksu, mającego pomieścić sejmowe zaplecze, biura Rady Państwa i dodatkowe pomieszczenia reprezentacyjne, otrzymał Bohdan Pniewski. Obiekt oddano do użytku w 1952 roku.
Architekt w swoim projekcie nie przewidział miejsca dla Senatu, ponieważ władze komunistyczne w 1946 roku usunęły z systemu konstytucyjnego Izbę wyższą. Senat powrócił do polskiego ustroju w wyniku postanowień Okrągłego Stołu za sprawą tzw. noweli kwietniowej do Konstytucji PRL oraz w drodze w pełni demokratycznych wyborów Senatu I kadencji 4 czerwca 1989 roku.
Odrodzony w 1989 roku Senat obradował w trakcie I kadencji w trzech miejscach. Przez pierwsze trzy posiedzenia była to sala sejmowa (na zmianę z posiedzeniami Sejmu). Następnie przez ponad półtora roku w Sali Kolumnowej – drugiej co do wielkości sali w całym kompleksie budynków sejmowych (bud. C, parter). W tym czasie zdecydowano, że z budynku A zostanie wyprowadzona Biblioteka i Archiwum Komitetu Centralnego PZPR, a opróżnione pomieszczenia (także w budynku B) zostaną zaadaptowane na potrzeby Senatu, w tym na nową salę posiedzeń. Prace prowadzono w latach 1990–1991 według projektów Andrzeja i Barbary Kaliszewskich oraz Bohdana Napieralskiego. Inauguracyjne posiedzenie w nowej sali miało miejsce 23 maja 1991 roku.
Zespół historycznej zabudowy parlamentu wraz z otaczającym terenem został wpisany do rejestru zabytków w 2003 roku.
Czytaj dalej
Historia kompleksu parlamentarnego
Mapy, zarówno te sprzed trzech stuleci, jak i współczesne, ryciny czy zdjęcia, a wszystko to opatrzone komentarzem. Poznaj bogate dzieje terenu, na którym obecnie mieszczą się budynki polskiego parlamentu.
Senat w XX-leciu międzywojennym
Odradzająca się po 123 latach zaborów Rzeczypospolita powróciła do tradycji dwuizbowego parlamentu. Zapoznaj się z informacjami na ten temat.
Senat od 1989 r.
Pierwsze po II wojnie światowej wolne wybory doprowadziły do reaktywacji Senatu, zlikwidowanego przez władze komunistyczne. Zapoznaj się z informacjami na ten temat.
Kalendarium dziejów
Historia Senatu sięga średniowiecznej Rady Królewskiej i odzwierciedla przemiany ustrojowe państwa polskiego na przestrzeni wieków. Od organu doradczego monarchy, przez jeden z trzech stanów sejmujących, aż po współczesną izbę parlamentu – Senat wielokrotnie zmieniał swoją rolę, kompetencje i znaczenie.
Przeglądaj oś czasu