logo logo

Historia

Senat 1807-1831

Ustrój

XIXwNa mocy konstytucji, nadanej Księstwu Warszawskiemu 22 lipca 1807 roku przez Napoleona, powstał sejm. Składał się on z dwóch izbposelskiej i senatu. Nawiązując do tradycji parlamentarnych Rzeczpospolitej Obojga Narodów, senat był izbą wyższą (pierwszą). Sankcjonował on projekty uchwalone przez izbę poselską. Miał jednak ograniczone możliwości. Mógł odrzucić projekt jedynie wtedy, gdy naruszał bezpieczeństwo kraju, był niezgodny z obowiązującą konstytucją lub został uchwalony przez posłów w sposób niezgodny z zasadami. Władca mógł jednak ominąć sprzeciw senatu, poddając daną ustawę ponownemu głosowaniu lub ogłaszając ją bez opinii senatorów. 
Konstytucja Królestwa Polskiego utrzymała istnienie sejmu dwu izbowego, z senatem i izbą poselskąSenat w Królestwie Polskim miał jednak większe kompetencje niż w Księstwie Warszawskim. Decydował m.in. o ważności wyborów do izby poselskiej. 
Zarówno w Księstwie Warszawskim jak i w Królestwie Polskim sejm zbierał się co dwa lata na sesje zwyczajne. W Królestwie Polskim mógł także zebrać się na sesji nadzwyczajnej. W Księstwie sesja sejmu trwała do 15 dni, a w Królestwie do 30.

 

Miejsca obrad

zamek krolewskiZa czasów Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego senat obradował na Zamku Królewskim w Warszawie. Obrady prowadzono w sali senatorskiej, która służyła za miejsce posiedzeń senatu nie tylko w czasach Księstwa i Królestwa, ale i wcześniej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W sali tej zawieszano portrety prezesów senatu. W latach 1813-1815, gdy na terytorium polskim nie było władz państwowych lub nowe władze nie zostały jeszcze ustanowione, senatorowie zbierali się w mieszkaniu prywatnym prezesa senatu ,Tomasza Ostrowskiego.

 

Obrady

XIXw2Obradom senatu w Księstwie Warszawskim przewodniczył w imieniu władcy prezes. Powoływano również sekretarza izby. Prezesami senatu byli: Stanisław Małachowski (do 1809 r.), Ludwik Gutakowski (do 1811 r.) i Tomasz Ostrowski. Sekretarzem Senatu był Julian Ursyn Niemcewicz. 
Tak jak i w Księstwie Warszawskim, w Królestwie Polskim obradom senatu przewodniczył prezes mianowany przez władcę. Pierwszą osobą sprawującą ten urząd po 1815 roku był ostatni prezes z czasów Księstwa Warszawskiego, Tomasz Ostrowski. Mianowanie przez cara miało wydźwięk propagandowy, mający zjednać władcy przychylność społeczeństwa i nawiązać do tradycji minionych lat. Następnymi prezesami byli: Stanisław Kostka Potocki, Stanisław Zamoyski, a w czasie powstania listopadowego książę Adam Czartoryski i Antoni Ostrowski. Sekretarzem został ponownie Julian Ursyn Niemcewicz.

 

 

Skład Senatu

Senat w Księstwie Warszawskim składał się pierwotnie z 18 senatorów. Byli to mianowani dożywotnio przez władcę wojewodowie, kasztelani i biskupi. Z każdej grupy książę mianował sześć osób. Po wygraniu przez Napoleona w 1809 roku wojny z Austrią i udanych działaniach wojsk polskich, przyłączono do Księstwa Warszawskiego ziemie trzeciego zaboru austriackiego z Krakowem, Sandomierzem i Lublinem. Terytorium niedawno utworzonego państwa powiększyło się. Zwiększono także liczbę senatorów do 30, po dziesięciu wojewodów, kasztelanów i biskupów. 
W Królestwie Polskim Senat mógł liczyć nie więcej niż wynosiła połowa liczby posłów członków izby poselskiej. Otrzymywali oni tę godność dożywotnio. Senatorami mogli zostać książęta krwi cesarsko-królewskiej, biskupi, wojewodowie i kasztelanowie. Ponadto, by zostać senatorem trzeba było mieć skończone 35 lat, posiadać własność gruntową i płacić roczny podatek w określonej wysokości. Pierwszy skład senatu został zatwierdzony w 1817 roku. W skład senatu Królestwa Polskiego weszło 18 senatorów z czasów Księstwa Warszawskiego. W czasie powstania listopadowego usunięto z senatu książąt rosyjskich i senatorów, którzy nie chcieli podpisać detronizacji cara Mikołaja I.