logo logo

Historia

Senat II RP

Ustrój

IIrp3Pierwsze wybory do sejmu w II Rzeczpospolitej odbyły się w styczniu 1919 roku. Wybrany w ich wyniku sejm ustawodawczy zebrał się pod koniec lutego i uchwalił małą Konstytucję. Zawierała ona tymczasowe przepisy oraz zasady ustrojowe państwa polskiego. Sejm ten składał się tylko z izby poselskiej. W dyskusji nad ustrojem Polski rozważano różne systemy parlamentarne, od sejmu jednoizbowego, dwuizbowego o ograniczonej roli senatu, do szerokich uprawnień izby wyższej. Ostatecznie Konstytucja uchwalona 17 marca 1921 r. wprowadziła system dwuizbowy. Przedstawicielem narodu miał być parlament, złożony z sejmu (izba poselska) i senatu. Posłowie i senatorowie pochodzili z wyboru, a kadencje tych izb rozpoczynały i kończyły się razem. Senat i sejm, jako zgromadzenie narodowe, wybierały razem prezydenta Rzeczpospolitej. Senat mógł opiniować ustawy oraz w ograniczony sposób kontrolować rząd. Na podstawie nowej konstytucji w 1922 roku wybrano Sejm i Senat I kadencji.

 

Miejsca obrad

budynki1Senat, nie mogąc obradować w tradycyjnie do tego przeznaczonym miejscu - na Zamku Królewskim w Warszawie, który został gmachem reprezentacyjnym Rzeczypospolitej - zmuszony był przenieść swą siedzibę. Na początku senat obradował na przemian z sejmem w budynku byłego Aleksandryjsko-Maryjskiego Instytutu Wychowania Panien położonego na skarpie wiślanej, przy ulicy Wiejskiej. Warunki nie były tam najlepsze, gdyż funkcję sali obrad pełniła przebudowana jadalnia. W 1928 roku oddano do użytku nowa salę posiedzeń sejmu. Senat przejął na własność dotychczasową siedzibę, którą  przebudowano tak, by lepiej spełniała swą funkcję. W latach 1925-1935 wybudowano hotel dla posłów i senatorów połączony z salą posiedzeń sejmu.

Obrady

IIrpmObradom senatu przewodniczył marszałek lub jeden z wicemarszałków. Wybierano ich, najczęściej, na pierwszym, lub na jednym z pierwszych posiedzeń senatu. Wybory przeprowadzał marszałek-senior, czyli jeden z najstarszych senatorów wyznaczony przez prezydenta. Przewodniczył on także obradom senatu do wyboru marszałka tej izby. Liczbę wicemarszałków ustalono na trzech. Sekretarzy wybierano sześciu, mieli oni pomagać marszałkowi w prowadzeniu obrad senatu. 

Senatorowie pracowali w stałych komisjach tematycznych lub problemowych. Każdy senator mógł być maksymalnie członkiem dwóch komisji. Ponadto senat mógł powoływać komisje specjalne (do rozpatrywania szczególnie ważnych ustaw) oraz komisje porozumiewawcze (do kontaktów z komisjami sejmu). Senat nie obradował przez cały czas trwania kadencji. Pracował w systemie sesyjnym tzn., wyznaczano sesje - specjalny okres,  podczas którego senat zbierał się na obrady. Terminy sesji ogłaszano na pierwszym posiedzenie senatu.

Skład Senatu

Na początku II Rzeczpospolitej, gdy debatowano nad słusznością powstania senatu, sprawa wyboru senatorów budziła kontrowersje. Zgodnie z tradycją, w senacie zasiadali ludzie zasłużeni dla ojczyzny oraz, z urzędu,wysocy przedstawiciele Kościoła katolickiego. Ostatecznie wygrała idea demokratycznego państwa, gdzie przedstawiciele narodu są wybierani. Wobec sprzeciwu części polityków, by przedstawiciele tylko jednego Kościoła - z racji sprawowania swojej funkcji - znaleźli się wśród senatorów, episkopat oświadczył, że wycofuje biskupów katolickich z senatu. W konsekwencji tego zrezygnowano z automatycznego umieszczania przedstawicieli innych Kościołów w tej izbie.