Edukacja

W gmachu Senatu RP 30 kwietnia 2026 r. odbyło się uroczyste podpisanie porozumienia trójstronnego w sprawie projektu „Młody Badacz. Archiwa Przełomu 1989–1991” pomiędzy Kancelarią Senatu, Archiwami Państwowymi i Związkiem Harcerstwa Polskiego.

Szef Kancelarii Senatu Ewa Polkowska, witając uczestników uroczystości, powiedziała: „chciałabym przekazać Państwu pewną – starszą już – publikację, dokumentującą nasze wysiłki w latach poprzednich na rzecz tych samych obszarów tematycznych, lecz nieco inaczej zakreślonych. I w związku z tym chciałabym powiedzieć parę słów o inicjatywie, która jest w pewnym sensie źródłem dziś inaugurowanego projektu, który jest projektem edukacyjnym”.

„Wszystko zaczęło się od tego, że wspólnie z ministrem Jackiem Michałowskim, ówczesnym szefem Kancelarii Prezydenta RP, doszliśmy do wniosku, że powinniśmy zwrócić szczególną uwagę na dokumenty, które są w zasobach Archiwum Kancelarii Senatu” – wspominała. Przypomniała, że w czasie przełomu w1989 r. – w czasie historycznego przejścia od ustroju komunistycznego do demokratycznego – Senat był jedyną instytucją publiczną w Polsce, „która powstała na nowo i do której wiele podmiotów i osób po okresie komunizmu nabierało zaufania i przekazywało do naszego archiwum swoje dokumenty z czasów przełomu – jak myśmy to nazwali”. To była bardzo ważna dla nas inicjatywa, byliśmy w nią bardzo zaangażowani, zresztą współpracowaliśmy z Państwem w tej sprawie. To był projekt pod patronatem Prezydenta RP. Po zakończeniu tego projektu mieliśmy jednak pewien niedosyt. Uznaliśmy, że nie do końca skonsumowaliśmy niejako te dokumenty z czasów historycznego przełomu i że w różnych miejscach – także w Kancelarii Senatu – nadal pozostaje wiele ważnych dokumentów. W związku z tym uznaliśmy (…), że dobrze byłoby, gdybyśmy wspólnie z Państwem wypracowali nowy projekt, ale o charakterze edukacyjnym, skierowany do młodych ludzi. I bardzo Państwu dziękuję za włączenie się w tę inicjatywę” – powiedziała szef Kancelarii Senatu. „To ważne, by w długiej perspektywie badacze kierowali się w jedno miejsce, gdy szukają informacji. Pora na to, abyśmy oddali to, co skrywamy w archiwach instytucji, wierząc, że ma służyć wszystkim i że zostanie bardzo dobrze merytorycznie uporządkowane” – powiedziała minister Ewa Polkowska.

Zastępca szefa kancelarii Senatu Magda Zdyra dodała, że projekt „Młody Badacz. Archiwa Przełomu 1989–1991” ma kilka celów, ale jego najistotniejszym wymiarem jest aspekt edukacyjny. „Chcemy, aby młode pokolenie miało możliwość poznawania historii nie tylko z podręczników, ale i poprzez realny kontakt ze źródłami – dokumentami, zdjęciami, relacjami świadków wydarzeń, które ukształtowały współczesną Polskę. Jednym z głównych celów projektu jest zaangażowania młodych ludzi w proces odkrywania i opisywania historii, tak aby stali się nie tylko odbiorcami, ale współtwórcami pamięci o przełomie 1989–1991” – wyjaśniła. „Równolegle chcemy też ocalić i utrwalić świadectwa tamtych wydarzeń, a także uporządkować i scalać rozproszone dokumenty, zanim bezpowrotnie znikną. Bardzo ważne jest dla nas również ułatwienie dostępu do tych materiałów, aby mogły one służyć nie tylko badaczom, ale całemu społeczeństwu, także poza granicami Polski” – dodała. „Wierzymy, że połączenie tych trzech elementów, tzn. archiwistyki, współpracy instytucjonalnej oraz edukacji, pozwoli stworzyć projekt, który będzie żywy i trwały i że będzie żył on swoim życiem” – zadeklarowała Magda Zdyra.

Dyrektor naczelny Archiwów Państwowych Paweł Pietrzyk zaprezentował najświeższą publikacją Archiwów Państwowych, zatytułowaną „Historia mówiona w Archiwach Państwowych. Dobre praktyki historii mówionej”, która powstała w ramach projektu strategicznego i która wyjaśnia, „jak robić to, o czym dzisiaj mówimy”. Wyraził nadzieję, że publikacja będzie miała zastosowanie praktyczne: „harcerze mają gotowy podręcznik, jak przeprowadzać rozmowy, jak nagrywać relacje, ale też gotowe scenariusze rozmów”. Zaznaczył, że publikacja dostępna jest także online. Odnosząc się do projektu „Młody Badacz. Archiwa Przełomu 1989–1991”, podkreślił, że równie ważną częścią projektu będzie przekazanie dokumentacji do zasobu Archiwum Akt Nowych i odpowiednie jej zabezpieczenie.

Naczelniczka Związku Harcerstwa Polskiego Martyna Kowacka podkreśliła, że dla Związku – organizacji o ponadstuletniej tradycji – pamięć o historii ma niezwykłą wagę. „Bardzo się cieszymy, że możemy być współtwórcami tego projektu (…) i dołożyć swoją cegiełkę”.

Zwieńczeniem uroczystości było podpisanie porozumienia trójstronnego w sprawie projektu „Młody Badacz. Archiwa Przełomu 1989–1991” przez szefa Kancelarii Senatu Ewę Polkowską, dyrektora naczelnego Archiwów Państwowych Pawła Pietrzyka i naczelniczkę Związku Harcerstwa Polskiego Martynę Kowacką.